Brusy

Miasto i gmina Brusy stanowią ważne centrum Zaborów – podregionu południowych Kaszub. Nazwa „Zabory” oznacza krainę leżącą „za borami”, czyli – za Borami Tucholskimi.

Nazwa miejscowości Brusy pochodzi od słowa „brus”, czyli kamień młyński. Pierwsze skupisko ludzkie istniało w tym miejscu już w epoce żelaza i brązu, zaś nowożytna historia Brus zaczyna się w 1351 roku – wtedy to dostały przywilej osadniczy od Krzyżaków.

Brusy przez wieki znaczyły dużo mniej niż sąsiednie Kosobudy (obecnie część gminy Brusy). Zaczęły rosnąć w siłę po połowie XIX wieku, kiedy to została zbudowana droga, a później – na początku XX wieku – kolej Chojnice-Brusy. Brusy, wówczas wieś, rozkwitły gospodarczo, pojawiły się w niej liczne przedsięwzięcia gospodarcze. Równolegle rosła świadomość narodowa i etniczna mieszkańców, którzy zdecydowanie opierali się forsownej germanizacji. Właśnie z tamtego okresu pochodzi centrum dzisiejszego miasta, z secesyjnymi budynkami i dużym, murowanym kościołem.

Brusy otrzymały prawa miejskie dopiero w 1988 roku. W Brusach istnieje jedyne w Polsce Kaszubskie Liceum Ogólnokształcące. W Brusach ma siedzibę Kaszubski Zespół Folklorystyczny Krëbane, który jest organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Folkloru.

Pod Kosobudami, które leżą 3 km na wschód od Brus, rozegrała się jedna z największych bitew szwedzkiego potopu – wojska Stefana Czarnieckiego starły w pył wojska szwedzkie. Wielką bitwę i zwycięstwo Polaków upamiętnia krzyż, poświęcony w 1998 roku.

W okolicach Brus leży również Czernica, leżąca niedaleko jezior Kosobudno i Dybrzk. W Czernicy warto zobaczyć kapliczkę, która upamiętnia pobyt w tej okolicy bpa Karola Wojtyły, który wraz ze studentami przyjeżdżał na Kaszuby na spływy kajakowe Brdą. W Czernicy można zobaczyć młyn wodny z początku XX wieku.